|
Páxina 1 de 2
"Godard
é o garda de tráfico do espectáculo”
Por aurelio Castro“
É un home que
traballa só, e daquela está por forza nunha absoluta
soidade. Mais non se trata dunha soidade calquera, é unha
soidade extraordinariamente poboada. Non por soños, por
pantasmas ou proxectos, senón por actos, cousas e mesmo
persoas. Unha soidade múltiple, creadora”. Aquel home para
quen sinalaba Gilles Deleuze, nunha entrevista de 1976, é
Jean-Luc Godard. Vén de se editar agora no Estado español
a peza que alumea, case contra o remate da súa obra, a viaxe
do celuloide polos foxos do século XX: Historia(s) do
cinema. “Non é que tatexe ao falar, é que fai
tatexar a propia linguaxe. Polo xeral, só se é
estranxeiro cando se fala noutra lingua. Neste caso trátase,
ao contrario, de ser estranxeiro na lingua de un”, proseguía
Deleuze. Apátrida do plano dominante, o realizador
franco-suízo mirou de compoñer unha historia do
cinematógrafo non en papel, coma nos Cahiers, senón
a partir dos materiais que lle eran propios: imaxes e sons. Unha
historia que tatexa, porque a luz do real colisiona e treme no ecrán.
Para desentrañar
tal tentativa audiovisual, Paulino Viota achegouse ao CGAI e impartiu
un dos seminarios de “Cero en conducta”. A súa historia
podería contarse tamén dacabalo das Historia(s),
de engadirmos o bisturí sinistro de Pilar Miró encol do
filme estatal. Aquela primeira lexislatura do PSOE esnaquizou,
mediante a estandarización produtiva, as posibilidades de quen
aquí e acolá porfiaba en rodar como a primeira Nouvelle
Vague, cun dólar no peto. Logo de asinar Contactos
(1970), Con unllas e dentes (1978) e Corpo a corpo
(1982), o realizador santanderino habitou un silencio fílmico
que talvez o vídeo dixital daría rectificado agora. Con
todo, trátase dun medio-silencio: non deixou de escribir e de
falar sobre cinema, que resulta ao cabo outra maneira de facelo.
A morte de Henri
Langlois, en 1977, impediulle co-asinar estas Historia(s) do
cinema. Mais a lea de referencias fílmicas, non traduce a
experiencia dun espectador da Cinemateca Francesa? Dun Jean-Luc
Godard que, da man de Langlois, mirou Griffith, Rosellini e Rouch a
un tempo.
Estou de acordo. E non
sei se sabes que Godard, durante a súa época cinéfila,
nos anos 50, adoitaba ver os filmes a cachos. Entraba na sala na
metade da proxección, miraba unha escena e logo saía.
Xa naquela altura practicou iso co que topamos nas Historia(s) do
cinema: relacionar imaxes e reparar no fragmento máis ca
no conxunto. Ao atenderes a unha escena soa –nós podémolo
facer agora, co vídeo ou co dvd- das entendido os
procedementos técnicos e estéticos segundo os que foi
resolta, porque a trama, a fascinación polo que se conta, case
sempre desvían esa atención. Amais, como Godard é
talvez quen mellor matinou no cinema, quen mellor nolo referiu, esa
teima por visionar anacos cadra coa súa actitude hipertécnica,
hipercreadora no que atinxe aos propios procesos cinematográficos.
Que ten a ver tamén, claro, con aquela enxurrada de filmes da
Cinemateca e co gusto por non a dispoñer linealmente. Por se
enfrontar a ela corpo a corpo.
 E por seguila
enredando. Se esta historia son Historia(s), non é só
porque os filmes conteñan unha multitude de feitos, senón
asemade porque cadaquén podería erguer a súa
propia: axuntar subxectivamente todo ese colectivo de imaxes.
De feito facémolo
decote, na cabeza. Un afeccionado ao cinema, mentres pasea e
cavila –cando menos a min sucédeme-, realiza esa caste de
asociacións. Un aceno de tal fita acórdalle o aceno
dunha outra ou dun libro, ou dun feito real. En Historia(s) do
cinema Godard gravou o que para nós resulta apenas unha
experiencia cotián. É o propio do artista: virar ese
mundo íntimo en obxecto de expresión, entregarllo aos
demais.
Durante o curso do
CGAI achegou unha nova categorización de cineastas que me
parece, para arestora, máis vixente mesmo que aquela de Bazin,
entre os que acreditaban na realidade (Stroheim) ou na montaxe
(Einsenstein). Na súa, a diferenza era entre os realizadores
que queren fundar novas imaxes, coma Angelopoulos ou Víctor
Erice, e os que se apropian delas, coma Godard.
Son dúas maneiras
de reaccionaren os cineastas de hoxe. Malia a que esa distinción
podería aplicarse dende sempre. No caso dos pioneiros,
semellaría que non se apropiaron de ren, ao non haber
precedentes fílmicos. Mais por exemplo Griffith, a quen se lle
atribúe a invención da montaxe paralela, da salvación
no derradeiro minuto, coma en Intolerancia ou n´O
nacemento dunha nación, tomou estes procedementos das
novelas de Charles Dickens. É dicir, a vontade de apropiación
percorreu toda a historia do cinema.
Certamente, eu sinalaba
para os cineastas de hoxe. E a situación contemporánea
no ámbito da arte, coma en calquera outro nas nosas opulentas
sociedades occidentais, é de saturación, de abastanza.
Hai libros, cedés, devedés, internet, emule, en fin,
unha chea de estímulos que a miúdo, como a publicidade,
utilizan formas rebaixadas de arte. Estamos hoxe, sobre todo hoxe co
réxime do espectáculo, somesos a un barullo de signos.
Daquela, creo que Víctor Erice ten razón, que a nosa
loita consiste en non esvaermos nesta desorde, en manter unha miga do
noso “eu”. No territorio cinematográfico, cumpriría
tentar imaxes, planos ou filmes enteiros que non se recibisen coma
unha amálgama de clixés, que estabelecesen novas
relacións alén da preguiza cultural. Acórdame a
derradeira fita de Fellini, A voz da lúa, que resulta
moi caótica, pero na que un personaxe di contra o remate: “Se
calásemos un pouco, se fixésemos un silencio, se cadra
daríamos pensado un chisco”. Lembro tamén cando
coñecín a José Luís Guerín, moi do
estilo severo de Erice ou Bresson. Comentoume que viña de ver
O proceso de Xohana de Arco e que xa non miraría máis
filmes aquela semana. Talvez fose unha boutade, pero ese
ascetismo, esa insubmisión, esa querenza por deixar que só
unhas imaxes me traballen durante un tempo, interesoume moito. Como
facemos coa comida lixo, no ámbito artístico habería
que probar dietas, rexeitar toda esta inflación audiovisual.
 A estratexia de Godard
efectúa este afastamento?
O chamativo de Godard é
que achou a solución contraria. Converteuse no administrador
deste caos. No garda de tráfico do espectáculo. El
tamén selecciona, de certo. Como dixera alguén verbo
das Historia(s) do cinema, “seiscentos filmes e ningunha
falla de gusto”. E tamén é un home que se pechou.
Cando coñece a Anne Marie Mieville van os dous vivir a
Grenoble, que debe ser de grande como A Coruña. Crearon un
estudo de vídeo e montaron series de televisión:
Francia volta reviravolta, Seis veces dous. Logo liscaron
outra vez a Rolle, un pobo moi pequeno á beira de Suíza.
Coido que foi no soto deste novo fogar onde realizou as Historia(s).
Non por acaso, Godard é un cineasta que se retirou fisicamente
-cousa que non fixo Guerín, por certo, que aínda vive
en Barcelona-. Mais por outra banda, asumiu esta bulimia de signos
coma trazo contemporáneo. Neste senso, a súa práctica
é máis actual, saída do que temos. Se ben,
tampouco deixou de escoller os alimentos.
Hai unha postura
inmanente a este dioivo de signos?
Non sei se “inmanencia”
é a palabra axeitada. Trata si, de traballar a partir desa
realidade, mentres que os outros a rexeitan. Inscribe ese tumulto na
súa obra, ao xeito de collage, porque resulta fulcral.
E quer da maneira que Erice ou que Godard, cando menos cómpre
formular este problema. O que non vale é grabar
inconscientemente, de costas a tal fervenza.
Na obra de Godard
asistimos ao desvío permanente de obxectos culturais, de
enunciados, de títulos ou frases que se arrincaron dun
contexto de seu. Mais este xogo, non vén a radicalizar os
procedementos do cinematógrafo? Ao cabo, cando os Lumière
rodaron a un obreiro saíndo da fábrica, foi para
inserilo nunha fita.
É alleo e facémolo
propio, é meirande e reducímolo á dimensión
que precisa o noso filme. Certo. Gordard utiliza, creo que coma
ninguén, os dous recursos sobranceiros do cinema, que son
rodar e montar. En Historia(s) do cinema rodou apenas, pero
montou moito. Eisenstein aseguraba que se dá a montaxe en
todas as artes. Póñoche por caso As meninas de
Velázquez, nas que hai un can, un anano, unha infanta, un
espello, todo pintado nunha orde, posto en relación. Tamén
engadía Einsenstein que onde se expresa absolutamente a
montaxe é no cinema. Paréceme unha idea con engado, a
do cinema coma compendio de todas as artes. Se cadra o S.XXI
desenvolve unha creación de arte con imaxes e sons, con imaxes
e voces, palabras, poemas –quita se queres a palabra “cinema” e
pon “audiovisual”-. Ao celuloide perténcelle a montaxe e
daquela, a operación godardiana que consiste en xeralizala, en
amplificala cara a todas as direccións, non é impropia.
Sobre todo ética?
Depende de como se faga.
Pero para Godard...
Si, para Godard a ética
ten que presidir a cousa. Non se pode facer cinema sen unha vocación
ética.
|
RSS feed Comments
según a RAE:
bizarro, rra.
(De it. bizzarro, iracundo).
1. adj. valiente (‖ esforzado).
2. adj. Generoso, lucido, espléndido.
FRANC3S molan trogollón!
bicos pra eles